شده‌اند و براى انگلستان ممكن نيست كه علىرغم متحد خود روسيه به ايران كمك و يارى كند . در همين ايام ، ناپلئون كه آرزويى جز شكست انگلستان نداشت براى حمله به هندوستان ، در صدد جلب دوستى فتحعليشاه برآمد و نمايندگانى به ايران گسيل داشت . شاه ايران نيز ميرزا رضا خان قزوينى را ، به عنوان سفير به اردوى ناپلئون فرستاد ، تا بر اساس پيشنهادهاى ناپلئون ، بين دولتين عهدنامه‌اى منعقد شود . بالاخره در صفر 1222 در « فينكن - اشتاين » بين ميرزا رضا ، نمايندهء فتحعليشاه و ناپلئون ، قراردادى در 16 ماده منعقد گرديد و بموجب آن : ناپلئون تعهد كرد كه در برگردانيدن گرجستان به ايران و مجبور ساختن روسيه به واگذار نمودن آنجا ، سعى نمايد ؛ براى اصلاح و تقويت سپاه ايران ، اسلحه و توپ و تفنگ و مهندس و معلم بفرستد . در عوض ، ايران قبول نمود كه در جنگ فرانسه بر ضد انگليس و روس ، با آن دولت متحد باشد و با انگليس فورا اعلام جنگ نمايد و افاغنه ( رعيت خود ) را به حملهء به هند وادارد ؛ و در صورت ارادهء ناپلئون به لشكركشى به هند از راه ايران ، فتحعليشاه به ايشان راه عبور دهد ؛ و اگر احتياج پيدا شد بنادر و سواحل خليج فارس را به اختيار بحريهء فرانسه بگذارد . انگليسها كه از ابتداى توجه ناپلئون به سمت مشرق ، مواظب اقدامات او بودند پيش از آنكه معاهدهء فينكن شتاين منعقد شود ، از طرف شركت تجارتى هند شرقى شش نماينده به رياست جان ملكم « 17 » به ايران فرستادند . جان ملكم كه مردى كاردان و زيرك بود ، با تقديم هداياى گرانبهايى به فتحعليشاه و دادن رشوه‌هاى هنگفت به درباريان ، به بستن معاهده‌اى تجارتى و سياسى با ايران توفيق يافت ؛ و فتحعليشاه تعهد كرد ، ما دام كه زمانشاه افغان از تعديات خود به حدود هند انگليس دست برنداشته ، با او صلح نكند و فرانسويان را به ايران راه ندهد ؛ و انگليس هم در عوض ، اگر ايران مورد تهديد روسيه يا افاغنه واقع شد ، براى ايران اسلحه تهيه نمايد . علت عمدهء توجه فتحعليشاه ، با وجود اين عهدنامه با انگليس ، به طرف فرانسه ، به شرحى كه گفتيم ، عدم مساعدت انگليس بود به ايران در جنگ با روسيه ؛ چه انگليس در اين تاريخ با روسيه متحدا در اروپا بر ضد ناپلئون مىجنگيد و مساعدت او به ايران اقدامى بود بر خلاف مصلحت متحد خود . پس از عقد معاهدهء فينكن اشتاين ، به امر ناپلئون ، سرتيپ گاردان « 18 » با عده‌اى مهندس و خبرهء نظامى و معلم ، به ايران آمدند و به ريختن توپ در اصفهان و تعليم سپاهيان ايرانى و برداشتن نقشه و تسطيح راهها اقدام نمودند و جوش و خروشى از اين بابت تا مدتى در ايران پيدا شد ؛ و فتحعليشاه ، با كمال

--> ( 17 ) . John Malcolm ( 18 ) . Gardanne